پالمتیک اسید یا اسید چرب پالم چه خصوصیات و کاربردهایی دارد
در ادامه سلسله مباحث شناخت مشتقات روغنهای گیاهی و حیوانی و کاربردهای آنها و به دنبال مقاله
روغن پالم
که در همین پایگاه منتشر شده است در این نوشتار به معرفی یکی از مهمترین ترکیبات حاصل از آن یعنی اسید چرب پالم پرداخته میشود.
پالمیتیک اسید (Palmitic Acid) با فرمول شیمیایی C16H32O2 یک اسید چرب اشباع ۱۶ کربنی است
که شکل ظاهری آن به صورت بلورهای سفید رنگ میباشد. این ترکیب اولین بار در روغن نخل روغنی (Palm oil) شناسایی شد
و نام خود را نیز از همین درخت وام گرفته است.
۱- پالمیتیک اسید چیست؟
این ماده رایجترین اسید چرب اشباع در طبیعت است که تقریباً در تمامی چربیهای گیاهی و حیوانی یافت میشود
و معمولاً بین ۵ تا ۵۰ درصد از کل اسیدهای چرب را تشکیل میدهد. مقادیر معمول آن در برخی منابع طبیعی به شرح زیر است:
- روغن ماهی: ۱۰ تا ۳۰ درصد
- شیر و چربی حیوانات خشکی: بیش از ۳۰ درصد
- روغن پنبه دانه: ۱۵ تا ۳۰ درصد
- روغن پالم و پالم اولئین: ۳۰ تا ۶۰ درصد
- چربی خوک: ۲۰ تا ۳۰ درصد
- پیه و دنبه گوسفند و گاو: ۲۵ تا ۳۵ درصد
| مشخصه فیزیکی و شیمیایی | مقدار / وضعیت |
|---|---|
| شکل ظاهری | جامد سفید |
| نام علمی (IUPAC) | هگزادکانوئیک اسید (Hexadecanoic acid) |
| فرمول شیمیایی | C16H32O2 |
| نمایه اسید چرب | C16:0 |
| دمای جوش | ۳۵۱/۵ درجه سانتیگراد |
| دمای ذوب | ۶۲/۹ درجه سانتیگراد |
| دانسیته در ۲۰ درجه سانتیگراد | ۰/۸۵۳ g/ml |
| جرم مولکولی | ۲۵۶/۴ g/mol |
۲- اسید چرب پالم
از فرآیند فرآوری روغن خام پالم، محصولات متعددی به دست میآید که شامل روغن پالم تصفیه شده (RBD Palm oil)،
پالم اولئین، سوپر اولئین، پالم استئارین، پالم فراکشن میانی، اسیدهای چرب تقطیر شده پالم و اسید اویل پالم میباشد.
اسید چرب پالم مایعی با رنگ زرد و در دمای اتاق به صورت جامد سفید مایل به کرم است.
این اسید چرب معمولاً به همراه مقادیری از اسیدهای چرب دیگر به ویژه اولئیک اسید (C18:1) و استئاریک اسید (C18:0) یافت میشود.
در شرکت فرآوردههای صنعتی چرب شیمی، مقدار پالمیتیک اسید در اسید چرب پالم بین ۳۲ تا ۴۵ درصد است
که با استفاده از تجهیزات پیشرفته کروماتوگرافی گازی (GC) در آزمایشگاه مجهز این شرکت اندازهگیری و کنترل میشود.
| اسید چرب | درصد |
|---|---|
| C16:0 (پالمیتیک اسید) | ۳۲ تا ۴۵ |
| C18:0 (استئاریک اسید) | ۴ تا ۸ |
| C18:1 (اولئیک اسید) | ۳۵ تا ۴۳ |
| سایر اسیدهای چرب | ۱۴ تا ۱۶ |
۳- مشخصات اسید چرب پالم
اسید چرب پالمتیک تولید شده در شرکت فرآوردههای صنعتی چرب شیمی، مایعی زرد و شفاف است که از دو منبع روغن خام پالم و پالم اولئین،
با درجه خلوص ۹۹/۹ تا ۱۰۰ درصد در سه گرید شامل:
- اسید چرب پالم
- اسید چرب پالم اولئین
- اسید چرب مخلوط پالم
تولید و عرضه میگردد که مطابق با نتایج آزمایشات، مشخصات آن در جدول ۳ آورده شده است.
| مشخصه آزمایشگاهی | مقدار استاندارد |
|---|---|
| عدد یدی (Iodine Value) | ۴۸ – ۵۴ |
| عدد صابونی (Saponification Value) | ۲۰۶ – ۲۱۶ |
| عدد اسیدی (Acid Value) | ۲۰۶ – ۲۱۵ |
| دمای تیتر (Titer) | ۴۵ – ۴۸ درجه سانتیگراد |
| رنگ (Gardner) | ۰/۵ – ۰/۸ |
| عدد پراکسید | کمتر از ۲ |
| رطوبت | صفر |

۴- کاربردهای اسید چرب پالمتیک
از جمله کاربردهای اسید چرب پالم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- به عنوان ماده فعال سطحی (Surfactant) در تولید انواع صابونها و شویندههای خانگی و صنعتی
- هیدروژناسیون اسید پالمتیک و تولید ستیل الکل (Cetyl Alcohol) به عنوان یک ترکیب مهم در صنایع آرایشی، بهداشتی و مراقبت شخصی
- تولید پودرهای چربی به شکل خالص یا نمکهای کلسیمی جهت استفاده به عنوان مکمل غذایی پرانرژی در تغذیه دام و طیور
تهیه و تنظیم: سرکار خانم مهندس مددی


